Бейсенбіде, 25 маусымда Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин ҚРКФ-ның мүшелік ұйымы болып табылатын Атом өнеркәсібі қызметкерлерінің салалық кәсіптік одағы Кеңесінің отырысына қатысты.
Отырысты ашқан Атом өнеркәсібі жұмысшыларының салалық кәсіптік одағының төрағасы Қасымжан Мәдиев ұйымның 2026 жылдың бірінші жартыжылдығындағы қызметін қорытындылады.
Оның айтуынша, қазіргі уақытта кәсіподақ мүшелерінің саны 13 564 адамды құрайды, олар кәсіподақтың 24 мүшелік ұйымына біріккен.
«Түйінді мәселелер Әлеуметтік әріптестік пен еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі салалық үшжақты комиссия шеңберінде шешіліп келеді. Қолданыстағы Салалық келісімнің мерзімі осы 2026 жылы аяқталады. Алда жаңа құжатты әзірлеу және оған қол қою бойынша ауқымды жұмыстар тұр. Атом өнеркәсібі кәсіпорындарында 23 ұжымдық шарт қолданыста болса, соның 10-ы бойынша мерзім аяқталуға жақын. Кәсіподақ жаңадан әзірленетін ұжымдық шарттарда қызметкерлерге берілетін әлеуметтік кепілдіктер деңгейінің төмендеп кетпеуін бақылауда ұстап отыр», - деді Қасымжан Мәдиев.
Жиында еңбек заңнамасына қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге қатысты енгізілген соңғы өзгерістер де сөз болды.
«Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының жүйелі жұмысының нәтижесінде жаңартылған заңда техникалық инспекторлардың өкілеттіктері кеңейтілді. Енді олардың мәртебесі, құқықтары мен жұмыс тетіктері Еңбек кодексінде нақтырақ бекітілді. Өндірістегі қоғамдық инспекторлардың құқықтары мен өкілеттіктері тікелей қолданылатын заңмен қорғалған. Олар кез келген өндірістік нысандарға кедергісіз кіре алады, жұмыс берушіден еңбек жағдайлары бойынша құжаттарды талап етуге құқылы және жазатайым оқиғаларды тергеп-тексеруге міндетті түрде қатысады. Сондай-ақ инспекторлар тексеру жүргізу және оқудан өту кезеңінде орташа жалақысын сақтайды. Бұл түзетулерді заңға Кәсіподақтар федерациясы енгізді», - деп атап өтті салалық кәсіподақ төрағасы.
Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин Салалық кеңес мүшелеріне арнаған сөзінде ҚРКФ құрылымындағы кәсіподақтар қызметінің басым бағыттарын айқындап берді.
«Біріншіден, біз қазір ең төменгі жалақы мөлшерін арттыру мәселесін көтеріп отырмыз. Біздің мақсатымыз – ең төменгі жалақы халықаралық стандарттарға сай болуы керек, оның мөлшері медианалық жалақының кем дегенде 50%-ын құрауы тиіс. Премьер-Министрдің атына жолдаған талдау хатымызда еңбекақы төлеу мәселелерін шешу шараларын қамтитын ҚРКФ-ның ұстанымын егжей-тегжейлі баяндадық. Өткен жылы парламент Халықаралық еңбек ұйымының 131-конвенциясын ратификациялады. Бұл конвенцияның ең басты маңыздылығы – ең төменгі жалақы тек жұмыскердің өзін ғана емес, оның отбасы мүшелерін де асырауға жеткілікті болуы тиіс. Екіншіден, біз жалақыны жыл сайын міндетті түрде индекстеуді заңнамалық деңгейде бекітуді ұсынамыз», - деді Сатыбалды Дәулеталин.
Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы екінші басымдық ретінде еңбек қауіпсіздігін атады.
«Қауіпсіз еңбек тұжырымдамасының қабылдануымен біз көп жылдар бойы табанды түрде айтып келген қадам жасалды, бұл – еңбекті қорғауды басқарудың өтемақы төлеу моделінен тәуекелге бағытталған моделіне көшу. Біз ұзақ уақыт бойы қол жеткізуге тырысқан және ақыры нәтижесін көрген екінші маңызды мәселе – еңбек инспекциясын Еңбек министрлігінің уәкілетті органының қарамағына өткізу болды. Халықаралық стандарттар бойынша 10 мың кәсіпорынға бір инспектордан келуі керек болса, біздің жағдайда бір инспектор шамамен 20–21 мың кәсіпорынға келеді. Ресурстардың тапшылығынан мемлекеттік бақылау әлсірейді. Сондықтан біз бұл бағытта екінші қадам жасап: техникалық инспекторларға өкілеттік берейік деп отырмыз. Бұл – қоғамдық бақылаудың бір бөлігі және мемлекеттік еңбек инспекциясына тікелей көмек. Өзгерістер заң жүзінде бекітілді, бұл техникалық инспекторларға мәртебе мен өкілеттік береді, бірақ жергілікті жерлердегі кәсіподақтар бұл жұмысты жандандыруы қажет. Бірінші кезекте өндірістік кеңестер құру керек. Сонымен қатар, заңнамадағы өзгерістердің арқасында қауіпсіздік және еңбекті қорғау қызметі енді тікелей кәсіпорынның бірінші басшысына бағынатын болады. Бұл қызметтің мәртебесін айтарлықтай көтереді. Еңбек ұжымдарындағы, жұмыс берушілермен кездесулерде біз барлық жерде бір ойды алға тартамыз: кез келген өндірістік кеңес, басшылықтың жұмысшылармен кез келген кездесуі ең басты мәселе – қауіпсіздік пен еңбекті қорғаудан басталуы тиіс. Қауіпсіздік — бұл адам өмірі, сондықтан кәсіподақтар мұнда түсіндіру жұмыстарымен, қоғамдық бақылаумен белсенді айналысып, бұған әрбір адамды тартуы керек. Тек сонда ғана нәтиже шығып, адамдардың өмірі сақталады», - деді Сатыбалды Дәулеталин.
ҚРКФ Төрағасы кәсіподақтар қызметіндегі тағы бір басымдық ретінде заманауи сын-қатерлерге дайын болуды атап өтті.
«Жасанды интеллект, цифрландыру және автоматтандыру қазір өте белсенді дамып келеді. Осыған орай еңбек нарығы қарқынды өзгеруде. Өндірісте жасанды интеллектіні немесе алгоритмдерді қолдану, әсіресе еңбек мәселелері бойынша шешімдер алгоритмдер арқылы қабылданатын кезде, әрдайым әділ бола бермейді. Жұмыс тәртібін немесе жұмыс режимін машина анықтаған кезде, кез келген қателіктер орын алуы мүмкін. Сондықтан біздің ұстанымымыз қатаң әрі айқын: адам технологияға емес, технология адамға қызмет етуі керек. Жұмыскерге қатысты кез келген шешімді адам қабылдауы тиіс, немесе ең құрығанда адамда алгоритмді қайта тексеріп, объективті шешім шығару мүмкіндігі болуы керек», - деді Сатыбалды Дәулеталин.
Төраға Кәсіподақтар федерациясы жасанды интеллектіні қолдану жағдайында жұмыскерлердің құқықтарын қорғау стандартын әзірлегенін, ол Орталық Азия елдерінің кәсіподақтар конфедерациясы деңгейінде қабылданып қойғанын еске салды.
«Біз сондай-ақ осы стандарттарды іске асыруға мүмкіндік беретін ұжымдық шарттарға енгізу үшін әдістемелік ұсынымдар мен дайын нормаларды әзірледік. Бұл іспен шұғыл айналысу керек, өйткені технологиялар өте жылдам алға басып келеді. Жасанды интеллект сіздердің кәсіпорындарыңызға жаппай енгізілген кезде бізде уақыт болмайды. Оқиғалардың алдын алып, ілгері жұмыс істеуіміз қажет. Сіздер бұл ұсынымдарды қосымша келісімдер арқылы ұжымдық шарттарға тікелей енгізуге болатын нақты тұжырымдармен аласыз. Бұл – үлкен әрі маңызды жұмыс. Бірақ мәселенің екінші жағы да бар — бұл кәсіподақтардың өзін цифрлық трансформациялау. Бас кеңесте біз «Цифрлық болашаққа бірге» тұжырымдамасын қабылдадық. Мақсатымыз қарапайым: 2030 жылға қарай толық цифрлық экожүйе құру және Федерацияны толыққанды цифрлық кәсіподаққа айналдыру. Қазір біз әрбір кәсіподақ мүшесі үшін жеке кабинеттер құру үстіндеміз. Әрбір бастауыш ұйымның өз цифрлық кабинеті болады, онда сіздер барлық құжаттарды, шешімдерді көріп, сауалнамалар жүргізе аласыз және ынталандыру сәттерін үйлестіре аласыз. Әрбір кәсіподақ мүшесі, бастауыш ұйым төрағасы және салалық кәсіподақ жетекшісі бұл мүмкіндікке ие болады. Бұл бізге тікелей кері байланысты және барлық іс-әрекеттердің ашықтығын қамтамасыз етеді», - деді ҚРКФ Төрағасы.
Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы еңбек саласында орын алып жатқан барлық өзгерістер ел Президенті бастамашылық еткен реформалардың нәтижесі екенін атап өтті.
«Бүгін біз Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп жатқан реформаларды көріп отырмыз және халқымыздың әл-ауқатын арттыруға бағытталған стратегиялық бағытты байқаймыз. Сондықтан бүгінде Кәсіподақтар федерациясы Мемлекет басшысының реформаларын қолдайды және оларды жүзеге асыруға сөз жүзінде емес, іс жүзінде қатысады», - деп тілге тиек етті ҚРКФ Төрағасы.
Кездесу соңында Сатыбалды Дәулеталин кәсіподақтардың алдында тұрған қазіргі кезеңдегі міндеттерді айқындады.
«Бүгінгі таңда бізге жұмысымызды қайта құру қажет. Бірінші. Жұмысты құрылымнан емес, адамдардан – олардың мәселелері мен қажеттіліктерінен бастау керек. Адамдар бүгінде сөзге емес, нәтижеге сенеді. Екінші – әрекет ету жылдамдығы. Қазіргі адам жылдам ырғақта өмір сүреді, сондықтан біз 24 сағат ішінде дереу әрекет еле алуымыз керек. Үшінші – кәсіподақтың бағдар беруші, нұсқаушы ретіндегі рөлі. Адамдарға болып жатқан өзгерістерді түсіну үшін көмек қажет. Кәсіподақ түсіндіруі, тәуекелдер туралы ескертуі, еңбек адамына қолдау көрсетуі тиіс. Төртінші – адамдармен бірге болып, жұмыс орындарында тікелей араласу керек. Бесінші – жастармен жұмыс. Жастарды кәсіподаққа мүше болуға жай ғана шақыру енді нәтиже бермейді. Жастар бұл жұмыстың мәнін, пайдасын көргенде ғана ынталанады. Жастарға нақты жобалар беріп, шешімдерге ықпал ету мүмкіндігін ұсыну және заманауи құралдарды пайдалану қажет», - деп түйіндеді Сатыбалды Дәулеталин.
ҚРКФ Кәсіподақтық коммуникация орталығы