Сейсенбі, 31 наурыз күні Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталиннің Ақтөбе облысына жұмыс сапары өңірдің кәсіподақ белсенділерімен кездесуімен жалғасты.
Іс-шараға салалық, аумақтық және бастауыш кәсіподақ ұйымдарының басшылары, сондай-ақ өңірдегі кәсіподақ қозғалысының ардагерлері мен жастар өкілдері қатысты.
Кездесуді ашқан Ақтөбе облысы Кәсіподақ орталығының төрағасы Алтынбек Әмірғалиев өңірдегі кәсіподақ қозғалысының ағымдағы жай-күйі туралы ақпарат берді. Оның айтуынша, облыста 132 мыңнан астам кәсіподақ мүшесі бар, 1181 бастауыш, 10 салалық және 15 жергілікті кәсіподақ ұйымы жұмыс істейді. Бұл ретте, жұмыс істеп тұрған 14 мыңнан астам кәсіпорынның ішінде кәсіподақ құрылымдары негізінен ірі компанияларда құрылған.
«Әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеудің негізгі құралы ретінде ұжымдық шарттар қала береді. Бүгінгі таңда өңірдегі кәсіпорындардың 64%-ы осы ұжымдық шарттармен қамтылған – барлығы 9 075 шарт жасалды. Сонымен қатар, кәсіподақ бар кәсіпорындарда ұжымдық-шарттық қатынастармен жүз пайыз қамту қамтамасыз етілген», – деді Алтынбек Әмірғалиев.
Кәсіподақ орталығының төрағасы атап өткендей, «Еңбек тәуекелдері картасы» арқылы кәсіпорындардағы жағдайға мониторинг жүргізуге ерекше көңіл бөлінуде. Егер өткен жылдың басында оған алты ірі кәсіпорын кірген болса, қазіргі уақытта мұндай нысандар жоқ, бұл өңірдегі әлеуметтік-еңбек жағдайының тұрақтанғанын көрсетеді.
Заң клиникасының жұмысына тоқтала келе, ол өткен жылы 51 өтініш қаралғанын, олардың көпшілігі бойынша оң шешімдер қабылданғанын, оның ішінде сот арқылы құқықтарды қалпына келтіру істері бар екенін хабарлады.
«Сонымен қатар, жұмыскерлердің құқықтық сауаттылығын арттыру бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. 2025 жылы 973 адамды қамтитын 26 оқыту іс-шарасы, сондай-ақ еңбек мәселелері бойынша 35 консультация өткізілді. Еңбек дауларының алдын алу мақсатында медиация институты белсенді дамып келеді. Кәсіподақ мамандары кәсіпорындарда көшпелі түсіндіру жұмыстарын жүргізеді», – деп бөлісті Алтынбек Әмірғалиев.
Оның мәліметінше, еңбекті қорғау саласында 1123 өндірістік кеңес пен 2 245 техникалық инспектор жұмыс істейді. «Халықтық бақылау» жобасы іске асырылуда, оның аясында 43 кәсіпорында 140-қа жуық адам, соның ішінде өндірістік жарақат алған жұмыскерлер жұмысқа орналастырылды.
ҚР Кәсіподақтар федерациясының ақпараттық жұмысының дамуы туралы қатысушыларға ҚР КФ Кәсіподақ коммуникациялары орталығының директоры Гүлмира Қарақозова айтып берді. ҚРКФ Кәсіподақтық коммуникация орталығының директоры коммуникацияның тиімділігін арттыруға және қоғамның кәсіподақтарға деген сенімін нығайтуға бағытталған «Кәсіподақтың медиа кеңістігі» оқыту курсының іске қосылуына ерекше назар аударды.
«Сіздер күн сайын орасан зор жұмыс атқарып, мыңдаған адамның құқығын қорғап жүрсіздер. Қоғам кәсіподақтардың немен айналысатынын білуі керек. Бұл – біз қарастыратын басты мәселелердің бірі. Біз кәсіподақ белсенділерін ақпараттық кеңістікте медиа стратегияны сауатты құруға үйретеміз», – деп атап өтті Гүлмира Қарақозова.
Кездесу барысында жастардың кәсіподақ қозғалысын дамытуға жеке көңіл бөлінді.
«Қызмет» салалық кәсіподағының Ақтөбе облыстық филиалының «Келешек» жастар қозғалысының төрағасы Әйгерім Мопық бүгінгі таңда өңірдегі кәсіподақ мүшелерінің шамамен 40%-ын жастар құрайтынын атап өтті. Оның айтуынша, жас жұмыскерлер кәсіподақ ұйымдарының ішкі қызметіне ғана белсенді араласып қоймай, сонымен қатар қоғамдық, мәдени және спорттық іс-шараларға қатысып, кәсіподақ қозғалысының заманауи бейнесін қалыптастыруда.
Бұл ретте, Әйгерім Мопық атап өткендей, өткізіліп жатқан іс-шаралар біртіндеп жаңа сапалық деңгейге көтерілуде, бірақ әзірге өңірлік күн тәртібімен шектеліп отыр. Осыған байланысты ол табысты тәжірибелерді тарату және өзара тәжірибе алмасу мақсатында республикалық деңгейдегі іс-шараларға белсенді кәсіподақ жастарының өкілдері үшін квота бөлу мүмкіндігін қарастыру туралы ұсыныс білдірді.
Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының «Келешек» жастар кеңесінің төрағасы Аян Сәлімгереев бұл бастаманы қолдап, 2020 жылдан бастап кәсіподақтардың жастар қозғалысы кең ауқымда дамып келе жатқанын атап өтті. Ол сондай-ақ Ақтөбе облысының тәжірибесі назар аударуға тұрарлық екенін және жалпыұлттық деңгейде ұсынылуы мүмкін екенін айтты.
Кездесуді қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин Ақтөбе облысындағы кәсіподақ қозғалысы оң динамика көрсетіп отырғанын және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуде маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Сатыбалды Дәулеталин әрбір кәсіподақ белсендісі мен көшбасшысының ортақ іске қосқан үлесінің маңыздылығын баса айтып, адамдармен үнемі өзара іс-қимыл жасаудың өзектілігін атап өтті және Ақтөбе облысының кәсіподақ белсенділеріне бірқатар басым міндеттер қойды.
«Күн сайын еңбек нарығында болсын, қоғам өмірінде болсын үлкен өзгерістер орын алуда. Біз өзімізге сұрақ қоюымыз керек: осы сын-қатерлерге қалай жауап береміз және кәсіподақ қозғалысын қалай алға бастырамыз? Бізде Еңбек кодексі, кәсіподақтар туралы заң және жаңа Конституция бар. Кәсіподақ еңбек адамының күнделікті өмірінен алшақтағанда ғана ұтылысқа ұшырайды. Заң – бұл маңызды құрал, бірақ кәсіподақтың нақты күші жұмыскерлерге күнделікті қолдау көрсетуде, нақты іс-әрекеттерде көрінеді. Заң мен тәжірибені ұштастыра отырып қана біз қозғалысқа деген сенімді нығайта аламыз», – деді ҚРКФ Төрағасы.
Сатыбалды Дәулеталин кәсіподақтың тиімділігі нақты істермен өлшенетінін айтты.
«Адамдарға нәтиже керек. Жалақының уақытылы төленуі, еңбекақының көтерілуі, заңсыз жұмыстан шығарылғаннан кейін қайта орнығу, ауыр жұмыс кестесін жеңілдету – бұл кәсіподақтың маңыздылығын көрсететін нақты істер. Бір адамның шешілген бір мәселесі жүздеген жиналыстан әлдеқайда маңызды», – деді Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы.
Сатыбалды Дәулеталин коммуникацияның заманауи әдістеріне, кәсіподақ мүшелері үшін барынша қолжетімді болу қажеттілігіне ерекше назар аударды, сондай-ақ жаңа нормалар мен ережелерді түсіндіру жұмыстарының маңыздылығын атап өтті.
«Қазір ғаламтор, чаттар мен әлеуметтік желілер заманы. Қарапайым кәсіподақ мүшелерінен түскен әрбір өтінішке жедел жауап беру қажет. Біз кәсіподақ мүшелеріне бағыт-бағдар беріп, әсіресе еңбек нарығындағы өзгерістер мен жасанды интеллектінің енгізілуін ескере отырып, жаңа ережелер мен нормаларды қалай қолдану керектігін түсіндіруіміз керек. Біздің кәсіподақ мүшелері біздің нақты қолдауымызды сезінуі маңызды», – деп толықтырды ҚРКФ Төрағасы.
Жалпы, ҚРКФ Төрағасы заңнамалық бастамаларды кәсіподақ қозғалысының жалпы мақсатымен – лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, жұмыскерлердің құқықтарын қорғау және қоғамның кәсіподақтарға деген сенімін нығайтумен байланыстырды. Сатыбалды Дәулеталин бұл шаралар кәсіподақты еңбек адамын оның күнделікті өмірінде нақты қолдайтын институтқа айналдыратынын баса айтты.
Кәсіподақ қозғалысының ардагері, «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ бұрынғы техникалық инспекторы Абдулла Боранбай Қазақстандағы еңбек қатынастарының қазіргі шынайылығы туралы өз пікірімен бөлісті. Ол бүгінде еңбекшілерді қорғаудың негізгі құралдарының бірі ұжымдық шарт екенін атап өтті.
«Ұжымдық шартта барлық негізгі шарттар жазылуы тиіс. Атап айтқанда, «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ-ның 2025 жылға дейінгі қолданыстағы шартында жұмыскерлерді әлеуметтік қорғау туралы ережелер жазылған. Келесі шартты талқылау кезінде жалақыны жыл сайынғы автоматты индекстеуді бекіту қажет. Біз жыл сайын индекстеу жүргізуді сұрамауымыз керек, бұл заң жүзінде бекітілуі тиіс», – деді ол.
Сатыбалды Дәулеталин ұсыныстың өзектілігін растап, жалақыны индекстеу мәселесі еліміздегі кәсіпорындардың көпшілігі үшін шешілмей отырғанын атап өтті. ҚРКФ Төрағасы жалақыны міндетті түрде жыл сайын индекстеуді заңнамалық деңгейде бекіту қажеттілігі Үкіметтің қарауына берілген басты бастамалардың қатарында екенін айтты. Оның сөзінше, бүгінде тек 10% кәсіпорында бұл мәселе жүйелі түрде шешімін тапқан.
«Біз республика бойынша талдау жүргізіп, тек 10% кәсіпорында ғана бұл мәселенің жүйелі түрде шешілгенін анықтадық. Кәсіпорындардың 90%-ында жалақыны индекстеу әлі де тиісті деңгейде жүргізілмейді. Ал қолданыстағы Еңбек кодексіне сәйкес әлеуметтік-еңбек қатынастарының 86%-ы келіссөздер арқылы шешілуі тиіс. Мәселенің шешілмей жатқанын көріп, біз Парламент пен Үкіметке әрбір жұмыскер өз табысына сенімді болуы үшін жалақы міндетті түрде жыл сайын индекстелуі тиіс деген норманы Еңбек кодексіне енгізу туралы ұсыныстарымызды бердік», – деді ҚРКФ Төрағасы.
Сатыбалды Дәулеталин кәсіподақтардың еліміздің қоғамдық-саяси өміріне жүйелі түрде қатысуы да басымдық болып қала беретінін айтты.
«Алдымызда Құрылтайға сайлау және, мүмкін болса, мәслихаттарға сайлау күтіп тұр. Біздің өкілдеріміздің бұл шараларға қатысуы өте маңызды. Бұл заң шығару ісіне тікелей әсер етуге және барлық деңгейде еңбекшілердің мүдделерін қорғауға мүмкіндік береді», – деді Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы.
Кездесу соңында Ақтөбе облысының кәсіподақ көшбасшылары, белсенділері мен ардагерлері еңбекшілердің құқықтарын қорғауға және кәсіподақ қозғалысын нығайтуға қосқан белсенді үлестері үшін Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының марапаттарымен марапатталды.
ҚРКФ Кәсіподақтық коммуникация орталығы