Сейсенбіде, 7 сәуірде, Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча кездесті.
Айта кетейік, бұл — Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының тарихындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы өкілінің Ұлттық кәсіподақ орталығының кеңсесіне жасаған алғашқы сапары.
Тараптар әлеуметтік әріптестік, еңбек стандарттарын дамыту және еңбек жағдайларының сапасын арттыру арқылы Тұрақты даму мақсаттарын (ТДМ) енгізу бойынша қадамдарды талқылады.
Кездесуді аша отырып, Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин кәсіподақтар мен халықаралық ұйымдар арасындағы тұрақты ақпарат алмасудың маңыздылығын атап өтті.
Қазақстанның кәсіподақ көшбасшысы еңбек саласына мониторинг жүргізудегі және қызметкерлерді әлеуметтік қорғауды қамтамасыз етудегі кәсіподақ қозғалысының рөліне егжей-тегжейлі тоқталды.
«Кәсіподақтар федерациясы еліміздегі ең ірі қоғамдық ұйым бола отырып, екі миллионға жуық қызметкердің басын біріктіреді және бірегей ресурсқа ие – бұл кәсіпорындар мен өңірлер деңгейінде тұрақты болу және барлық деңгейдегі әлеуметтік әріптестермен белсенді іс-қимыл жасау. Біздің құрылымымыз — бұл тек өңірлік және салалық өкілдіктер ғана емес, сонымен қатар экономиканың нақты секторын қамтитын толыққанды инфрақұрылым. Бұл бізге бірқатар мүмкіндіктер береді», — деп атап өтті Сатыбалды Дәулеталин.
ҚР Кәсіподақтар федерациясы Төрағасының айтуынша, кәсіподақтардың қызметі әлеуметтік және еңбек саласына тәжірибелік әсер етудің бірнеше негізгі бағыттарын қамтамасыз етеді.
«Біріншіден, бұл жергілікті жерлердегі мәселелерді жедел анықтау. Кәсіподақтар жалақы деңгейіндегі өзгерістерді, бейресми жұмыспен қамтудың таралуын, еңбек жағдайларының нашарлауын және әлеуметтік шиеленістің өсуін бірінші болып тіркейді. Негізінде, кәсіподақтар елде баламасы жоқ ерте ескерту жүйесі ретінде әрекет етеді. Екіншіден, бұл қызметкерлермен тікелей байланыс арнасы. Кәсіподақ ұйымдары арқылы ақпарат беріп қана қоймай, реформалардың мәнін, олардың жалақыға, еңбек жағдайларына және қауіпсіздікке – жалпы адамдардың өміріне қалай әсер ететінін көрсете отырып, қолжетімді түрде түсіндіруге болады. Бұл қайта құруларды сәтті енгізу үшін өте маңызды. Үшіншіден, бұл стандарттарды енгізудің тиімді механизмі. Әңгіме тек оларды талқылау туралы ғана емес, сонымен қатар ұжымдық шарттар арқылы практикалық іске асыру туралы болып отыр. Кәсіподақтар жұмыс істейтін кәсіпорындардың көпшілігінде (шамамен 98%) ұжымдық шарттар жасалған — бұл әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттейтін негізгі құжаттар. Оларда нақты көрсеткіштер бекітіледі: еңбек жағдайлары, ең төменгі әлеуметтік кепілдіктер, жалақыны индекстеу тетіктері, оқыту және біліктілікті арттыру мәселелері», — деді Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы.
Сатыбалды Дәулеталин Тұрақты даму мақсаттарын (ТДМ) лайықты еңбек ұғымы арқылы іс жүзінде қалай жүзеге асыруға болатынына назар аударды.
«Біз үшін Тұрақты дамудың сегізінші мақсаты — лайықты жұмыс және экономикалық өсім ерекше маңызды. Жұмыскерлердің басым бөлігі үшін мақсаттың қалай аталғаны емес, нақты сұрақтарға жауап алу маңызды: тұрақты жұмыс бар ма, отбасын асырауға табысы жете ме, еңбек жағдайы қауіпсіз бе? Біздің ұстанымымыз қарапайым: адам жұмысқа дені сау күйде келіп, үйіне аман-есен оралуы тиіс. Сонымен қатар, Тұрақты даму мақсаттары әзірге қалың бұқара жұмысшыларға онша түсінікті емес екенін айту керек. Көпшілік оны күнделікті өмірге қатысы жоқ, тек сарапшыларға арналған дүние ретінде қабылдайды. Сондықтан біздің міндетіміз — бұл мақсаттарды жұмыспен қамту, табыс деңгейі және әлеуметтік қорғау сияқты әркімге түсінікті әрі нақты өлшенетін көрсеткіштерге айналдыру», — деді ҚРКФ Төрағасы.
Сатыбалды Дәулеталин Халықаралық еңбек ұйымымен (ХЕҰ) және БҰҰ жүйесімен серіктес болу — әлемдік стандарттарды әрбір жұмыскер сезіне алатындай нақты нәтижелерге айналдыруға жол ашатынын жеткізді.
«Бүгінде лайықты еңбек мәселесі БҰҰ мен Халықаралық еңбек ұйымының жұмыс бағыттарын бір арнаға тоғыстырып отыр. Біз Қазақстанның ХЕҰ-мен қарым-қатынасын жоғары бағалаймыз және жалпы БҰҰ жүйесімен де үйлесімді жұмыс істеудің әлеуеті зор деп есептейміз. БҰҰ жұмыс тәсілдерінің өзгеріп, жаңа бастамалар мен ашық диалогқа көшіп жатқаны біз үшін өте маңызды. Бүгінгі кездесуіміз соның айқын дәлелі. Біз БҰҰ-ны тек жаһандық мәселелерді үйлестіруші емес, сонымен бірге қоғамда сенім ұялататын, ортақ құндылықтарды ілгерілететін және халықаралық стандарттарды еліміздің ерекшелігіне сай бейімдейтін негізгі тетік ретінде көреміз. БҰҰ-ның халықаралық беделі мемлекет, халықаралық мекемелер мен жұмыскерлер арасында тең деңгейдегі диалог орнатуға мүмкіндік береді», — деді Сатыбалды Дәулеталин.
Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы БҰҰ-мен ынтымақтастықты құрғақ сөз емес, нақты іс жүзінде дамыту қажеттігін баса айтты.
«Осыған орай, біз әріптестіктің бірнеше негізгі бағытын белгілеп отырмыз. Тұрақты даму мақсаттарын қарапайым халыққа түсінікті, нақты көрсеткіштерге айналдыру; жұмыскерлер, жұмыс берушілер және өңірлік құрылымдар қатысатын ортақ алаңдар құру; жаһандық бастамалар мен адамдардың күнделікті тұрмысы арасындағы байланысты түсіндіру жұмыстарын күшейту. Біздің бірлескен жұмысымыздың басты түйіні — екі үлкен ресурсты біріктіру: бұл — кәсіподақтардың халық арасындағы сенімі мен өндіріс орындарындағы ықпалы және БҰҰ жүйесінің зор мүмкіндіктері. Мұндай одақ әлемдік мақсаттардың әрбір адамның игілігі үшін нақты жұмыс істеуіне жағдай жасайды», — деді Сатыбалды Дәулеталин.
Өз кезегінде, Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі Саранго Раднарагча тұрақты дамудың жаһандық бағыттарына тоқталып, Қазақстанның бұл үдерістегі рөлі және кәсіподақтармен бірлесіп атқарылатын істер туралы өз көзқарасын білдірді.
Ең алдымен, ол әлемдегі және Қазақстандағы Тұрақты даму мақсаттарының жүзеге асырылу барысы туралы баяндап берді.
«Өздеріңіз білетіндей, тұрақты даму саласындағы күн тәртібі 2015 жылы мақұлданған болатын, ал 2030 жылға дейін өте аз уақыт қалды. Егер жаһандық статистика мен есептілікке көз жүгіртсек, жағдай аса мәз емес: әлем бойынша мақсаттардың тек 18 пайызына ғана қол жеткізілді. Сонымен қатар, Қазақстандағы ахуал әлдеқайда жақсы – шамамен 40 пайыздық көрсеткішке қол жеткізілді. Дегенмен, бұл тоқмейілсуге болады дегенді білдірмейді. Аймақтық көшбасшы ретінде Қазақстан үлгі көрсетіп, қалған бағыттар бойынша жұмысты жеделдетуі тиіс», — деді Саранго Раднарагча.
Спикер Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу жолында барлық қоғамдық институттарды, соның ішінде кәсіподақтарды жұмылдырудың маңыздылығына ерекше назар аударды.
«Кәсіподақтар біз үшін ең маңызды әріптестердің бірі. Кейде Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) тек БҰҰ-ға ғана тиесілі дүние ретінде қабылданады, бірақ, іс жүзінде олар әрбір адамға қатысты. Қоғам бұл мақсаттардың күнделікті өмірмен қалай байланысатынын және олардың орындалуы өмір сүру сапасына тікелей әсер ететінін түсінуі өте маңызды», — деп атап өтті Саранго Раднарагча.
Ол Қазақстанның халықаралық аренадағы белсенділігі мен жаһандық күн тәртібіндегі ұстанымына жеке тоқталды.
«Қазақстан осы күн тәртібіне шынайы бейілділігін танытып үлгерді. БҰҰ шеңберінде ерікті ұлттық шолулар тетігі жұмыс істейді және Қазақстан мұндай есепті осымен үшінші рет ұсынған санаулы мемлекеттердің қатарына кіреді. Бұл сіздердің мемлекеттеріңіздің халықаралық деңгейдегі жоғары белсенділігін айғақтайды», — деді Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі.
Тұрақты даму мақсаттарының мазмұнына қатысты Тұрақты үйлестіруші олардың жүйелі сипатын баса айтты.
«Тұрақты дамудың барлық 17 мақсатын біртұтас кешен ретінде қарастыру қажет. Олар өзара тығыз байланысты: бір саладағы ілгерілеу басқаларына міндетті түрде әсер етеді. Мысалы, сапалы білім беру, денсаулық сақтау, теңдік пен тиімді институттарсыз экономикалық даму мүмкін емес. Сол сияқты, экологиялық мәселелерді шешпейінше, тұрақты әлеуметтік дамуды қамтамасыз ету де мүмкін емес», — деп түйіндеді Саранго Раднарагча.
Қазақстандағы жағдай туралы айта келе, БҰҰ өкілі елдегі кейбір түйткілдерге қарамастан, орнықты институционалдық негіз қаланғанын мәлімдеді.
«Қазақстанда ТДМ-ны ілгерілету үшін берік институционалдық база қалыптасқан: ұлттық жоспар, индикаторлар жүйесі, үйлестіру тетіктері мен парламенттік бақылау тетігі бар. Дегенмен, жекелеген мақсаттарды тереңірек талдаған кезде проблемалар әлі де бар екені байқалады – бұл әсіресе гендерлік теңдік, денсаулық сақтау, экология және орнықты инфрақұрылым салаларына қатысты», — деді халықаралық сарапшы.
Жаһандық мақсаттарға қол жеткізуде өңірлік деңгейдің маңыздылығына ерекше екпін қойылды.
«ТДМ-ны жергілікті жерлерге бейімдеу (локализациялау) шешуші мәнге ие. Ілгерілеу тек ұлттық деңгейде ғана емес, аймақтарда да айқындалады. Дәл осы деңгейде нақты проблемаларды жоғарыға жеткізе алатын және оларды шешуге тікелей қатыса алатын кәсіподақтардың рөлі өте зор», — деп атап өтті Саранго Раднарагча.
Әлеуметтік-экономикалық даму мәселесіне тоқталған спикер Қазақстанға қатысты нақты деректерді алға тартты.
«Қазақстан экономикасы өсім қарқынын көрсетіп отыр: 2025 жылы ішкі жалпы өнім (ІЖӨ) 6,5 пайызға артты, ал жұмыссыздық деңгейі салыстырмалы түрде төмен деңгейде қалып отыр. Солай болса да, әсіресе ерлер мен әйелдер арасындағы, сондай-ақ қала мен ауыл арасындағы айырмашылықтар әлі де жойылған жоқ. Сонымен қатар, инфляцияның қысымы халықтың нақты табысын азайтып жатыр», — деп БҰҰ-ның мәліметтерін ортаға салды спикер.
Бұдан әрі ол кәсіподақтардың жұмыс жоспары мен әлеуметтік саясат тұрғысынан басымдық берілетін бағыттарды атап өтті.
«Лайықты еңбек (ТДМ-8), гендерлік теңдік (ТДМ-5), теңсіздікті азайту (ТДМ-10), сапалы білім беру (ТДМ-4) және денсаулық сақтау (ТДМ-3) сияқты мақсаттарға баса назар аударуымыз керек. Сонымен бірге, климатты қорғау шаралары (ТДМ-13) мен серіктестікті нығайту (ТДМ-17) сияқты ортақ бағыттар да өте маңызды», — деді БҰҰ өкілі.
Оның баяндамасының арнайы бір бөлімі климаттық саясат пен «жасыл» экономикаға әділ көшу мәселелеріне арналды.
«Климаттық күн тәртібі «жасыл» экономикаға көшудің әділ болуын талап етеді. Энергетика саласындағы зиянды қалдықтардың көптігін ескерсек, бұл Қазақстан үшін аса өзекті мәселе. Бұл көшу процесі жұмыскерлер мен аймақтардың мүддесін қорғап, әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуі тиіс», — деп қадап айтты ол.
Сонымен қатар, БҰҰ-ның Қазақстандағы жұмыс форматы туралы сөз қозғай отырып, ол өзара іс-қимылдың негізгі жолдарын көрсетті.
«БҰҰ-ның Қазақстандағы қолдауы негізінен сарапшылық, институционалдық және саяси көмек көрсетуге шоғырланған. Біз стратегиялық әріптес ретінде мемлекет, жұмыс берушілер мен кәсіподақтар арасындағы диалогқа мүмкіндік беретін алаңдар құрамыз. БҰҰ бұған дейін де еңбек инспекциясын жаңғыртуға, еңбекті қорғау жүйесін жетілдіруге және халықаралық стандарттарды, соның ішінде Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) №190 конвенциясын ілгерілетуге қолдау көрсетіп келеді. Бүгінде Қазақстанда БҰҰ-ның 27 агенттігі жұмыс істейді және олардың барлығының қызметі түптеп келгенде тұрақты даму мақсаттарына жетуді көздейді. Біз үшін кәсіподақтармен серіктес болу өте маңызды, өйткені сіздер тікелей жергілікті жерлерде жұмыс істейсіздер және халықтың шынайы мұқтажын бәрінен де жақсы білесіздер. Тұрақты даму мақсаттары тек адамдардың күнделікті өмірінен көрініс тапқанда ғана шын мәнінде нәтижелі болмақ», — деп атап өтті Саранго Раднарагча.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстандағы Тұрақты үйлестірушісі БҰҰ мен ҚРКФ арасындағы ынтымақтастықты одан ары нығайтуға дайын екендігін жеткізді.
«Бізде өзара іс-қимыл жасау үшін жақсы негіз қаланған, енді біз оны гендерлік теңдік, теңсіздікті азайту және климаттық мәселелер бойынша кеңейтуге дайынбыз. Біз әрқашан ашық диалогқа және бірлескен жұмысқа дайынбыз», — деп түйіндеді спикер.
Кездесуді қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы Сатыбалды Дәулеталин ұлттық және жаһандық мақсаттарға қол жеткізу жолында бірлесе жұмыс істеуге дайын екенін растады.
«Біз үшін неліктен жүйелі түрде әрекет ету маңызды? Өйткені біздің өкілдіктеріміз барлық жерде бар және бұл біздің басты артықшылығымыз. Мұнда әңгіме тек 8-ші Тұрақты даму мақсаты (ТДМ) туралы ғана емес, сонымен бірге 5, 10, 4, 3 және 17-мақсаттар туралы да болып отыр. Ақпараттық жұмыс тұрғысынан алғанда, бізге тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін нақты көрсеткіштерді айқындап алу өте маңызды. Біз мақсаттарға жету барысы туралы тұрақты түрде мәлімет беріп отыруға дайынбыз. Бірлескен жұмыс аясында біз барлық егжей-тегжейлерді нақтырақ белгілей аламыз», — деді Сатыбалды Дәулеталин.
ҚРКФ Төрағасы бірлескен күш-жігердің стратегиялық маңызына тоқталды.
«Біз бірге алға жылжып, соның ішінде тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу арқылы халықтың әл-ауқатын жақсартуға ниеттіміз. Сондай-ақ біз басқа да агенттіктермен және әріптестермен өзара іс-қимылды дамытуға, жүйелі, сындарлы әрі нысаналы жұмыс жүргізуге дайынбыз», — деп түйіндеді Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының Төрағасы.
ҚРКФ Кәсіподақтық коммуникая орталығы